(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
14.110. అధ్యాయః 110
Mahabharata - Ashvamedhika Parva - Chapter Topics
కృష్ణేన యుధిష్ఠిరంప్రత్యాపద్ధర్మకథనం॥ 1 ॥ తథా ప్రశస్తాప్రశస్తబ్రాహ్మణలక్షణకథనం॥ 2 ॥ తథా సామాన్యతో నానాధర్మకథనపూర్వకం బ్రాహ్మణ్యసిద్ధిపర్రకారకథనం॥ 3 ॥ తథా గుర్వాచార్యోపాధ్యాయలక్షణకథనం॥ 4 ॥
Mahabharata - Ashvamedhika Parva - Chapter Text

యుధిష్ఠిర ఉవాచ।

సముచ్చయం చ ధర్మాణాం భోజ్యాభోజ్యం తథైవ చ।
శ్రుతం మయా త్వత్ప్రసాదాదాపద్ధర్మం బ్రవీహి మే॥ 14-110-1(96410)
భగవానువాచ। 14-110-2x(7984)
దుర్భిక్షే రాష్ట్రసంబాధేఽప్యాశౌచే మృతసూతకే।
ధర్మకాలేఽధ్వని తథా నియమో యేన లుప్యతే॥ 14-110-2(96411)
దూరాధ్వగమనాత్ఖిన్నో ద్విజాలాభేఽథ శూద్రతః।
అకృతన్నం తు యత్కించిద్గృహ్ణీయాదాత్మవృత్తయే॥ 14-110-3(96412)
ఆతురో దుఃఖితో వాఽపి తథాఽఽర్తో వా బుభుక్షితః।
భుంజన్నవిధినా విప్రః ప్రాయశ్చిత్తీయతే న చ॥ 14-110-4(96413)
నిమంత్రితస్తు యో విప్రో విదివద్ధవ్యకవ్యయోః।
మాంసాదీన్యపి భుంజానః ప్రాయశ్చిత్తీయతే న చ॥ 14-110-5(96414)
అష్టౌ తాన్యవ్రతఘ్నాని ఆపో మూలం ఘృతం పయః।
హవిర్బ్రాహ్మణకాంయా చ గురోర్వచనమౌషధం॥ 14-110-6(96415)
అశక్తో విధివత్కర్తుం ప్రాయశ్చిత్తాని యో నరః।
విదుషాం వచనేనాపి దానేనాపి విశుద్ధ్యతి॥ 14-110-7(96416)
అనృతావృతుకాలే వా దివా రాత్రౌ తథాఽపి వా।
ప్రోషితస్తు స్త్రియం గచ్ఛేత్ప్రాయశ్చిత్తీయతే న చ॥ 14-110-8(96417)
యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 14-110-9x(7985)
ప్రశస్యాః కీదృశా విప్రా నింద్యాశ్చాపి సురేశ్వర।
అష్టకాయాశ్చ కః కాలస్తన్మే కథయ సువ్రత॥ 14-110-9(96418)
భగవానువాచ। 14-110-10x(7986)
సత్యసంధం ద్విజం దృష్ట్వా స్థానాద్వేపతి భాస్కరః।
ఏష మే మండలం భిత్త్వా యాతి బ్రహ్మ సనాతనం॥ 14-110-10(96419)
కులీనః కర్మకృద్వైద్యస్తథా చాప్యానృశంస్యవాన్।
శ్రీమానృజఉః సత్యవాదీ పాత్రం సర్వ ఇమే ద్విజాః॥ 14-110-11(96420)
ఏతే చాగ్రాసనస్థాస్తే భుంజానాః ప్రథమం ద్విజాః।
తస్యాం పంక్త్యాం తు యే వాన్యే తాన్పునత్యేవ దర్శనాత్॥ 14-110-12(96421)
మద్భక్తా యే ద్విజశ్రేష్ఠా మద్భక్తా మత్పరాయణాః।
తాన్పంక్తిపావనాన్విద్ధి పూజ్యాంశ్చైవ విశేషతః॥ 14-110-13(96422)
నింద్యాఞ్శృణు ద్విజాన్రాజన్నపి వా వేదపారగాన్।
బ్రాహ్మణచ్ఛద్మనా లోకే చరతః పాపకారిణః॥ 14-110-14(96423)
అనగ్నిరనధీయానః ప్రతిగ్రహరుచిస్తు యః।
యతస్తతస్తు భుంజానస్తం విద్యాద్బ్రహ్మదూషకం॥ 14-110-15(96424)
మృతసూతకపుష్టాంగో యశ్చ శూద్రాన్నభుగ్ద్విజః।
అహం చాపి న జానామి గతిం తస్య నరాధిప॥ 14-110-16(96425)
శూద్రాన్నరసపుష్టాంగోఽప్యధీయానో హి నిత్యశః।
జపతో జుహ్వతో వాఽపి గతిరూర్ధ్వం న విద్యతే॥ 14-110-17(96426)
ఆహితాగ్నిశ్చ యో విప్రః శూద్రాన్నాన్న నివర్తతే।
పంచ తస్య ప్రణశ్యంతి ఆత్మా బ్రహ్మ త్రయోఽగ్నయః॥ 14-110-18(96427)
శూద్రప్రేషణకర్తుశ్చ బ్రాహ్మణస్య విశేషతః।
భూమావన్నం ప్రదాతవ్యం శ్వసృగాలసమో హి సః॥ 14-110-19(96428)
ప్రేతభూతం తు యః శూద్రం బ్రాహ్మమో జ్ఞానదుర్బలః॥
అనుగచ్ఛేన్నీయమానం త్రిరాత్రమశుచిర్భవేత్॥ 14-110-20(96429)
త్రిరాత్రే తు తతః పూర్ణే నదీం గత్వా సముద్రగాం।
ప్రాణాయామశతం కృత్వా ఘృతం ప్రాశ్య విశుద్ధ్యతి॥ 14-110-21(96430)
అనాథం బ్రాహ్మణం ప్రేతం యే వహంతి ద్విజోత్తమాః।
పదేపదేఽశ్వమేధస్య ఫలం తే ప్రాప్నువంతి హి॥ 14-110-22(96431)
న తేషామశుభం కించిత్పాపం వా శుభకర్మణాం।
జలావగాహనాదేవ సద్యః శౌచం విధీయతే॥ 14-110-23(96432)
శూద్రవేశ్మని విప్రేణి క్షీరం వా యది వా దధి।
నివృత్తేన న భోక్తవ్యం విద్ధి శూద్రాన్నమేవ తత॥ 14-110-24(96433)
విప్రాణాం భోక్తుకామానామత్యంతం చాన్నకాంక్షిణాం।
యో విఘ్నం కురుతే మర్త్యస్తతో నాన్యోస్తి పాపకృత్॥ 14-110-25(96434)
సర్వే చ వేదాః సహషఙ్భిరంగైః
సాంఖ్యం పురాణం చ కులే చ జన్మ।
నైతాని సర్వాణి గతిర్భవంతి
శీలవ్యపేతస్య నృప ద్విజస్య॥ 14-110-26(96435)
గ్రహోపరాగే విషువేఽయనాంతే
పిత్ర్యే మఘాసు స్వసుతే చ జాతే।
గయేషు పిండేషు చ పాండుపుత్ర
దత్తం భవేన్నిష్కసహస్రతుల్యం॥ 14-110-27(96436)
వైశాఖమాసస్య తు యా తృతీయాఽ-
నవద్యాఽసౌ కార్తికశుక్లపక్షే।
నభస్యమాసస్య చ కృష్ణపక్షే
త్రయోదశీ పంచదశీ న మాఘే॥ 14-110-28(96437)
ఉపప్లవే చంద్రమసో రవేశ్చ
శ్రాద్ధస్య కాలో హ్యయనద్వయే చ।
పానీయమప్యత్రి తిలైర్విమిశ్రం
దద్యాత్పితృభ్యః ప్రయతో మనుష్యః।
శ్రాద్ధం కృతం తేన సమాసహస్రం
రహస్యమేతత్పితరో వదంతి॥ 14-110-29(96438)
యస్త్వేకపంక్త్యాం విషమం దదాతి
స్నేహాద్భయాద్వా యది వాఽర్థహేతోః।
క్రూరం దురాచారమనాత్మవంతం
బ్రహ్మఘ్నమేనం కవయో వదంతి॥ 14-110-30(96439)
ధనాని యేషాం విపులాని సంతి
నిత్యం రమంతే పరలోకమూఢాః।
తేషామయం శత్రువరఘ్నలోకో
నాన్యత్సుఖం దేహసుఖే రతానాం॥ 14-110-31(96440)
యే చైవ ముక్తాస్తపసి ప్రయుక్తాః
స్వాధ్యాయశీలా జరయంతి దేహం।
జితేంద్రియా భూతహితే నివిష్ట-
స్తేషామసౌ చాపి పరశ్చ లోకః॥ 14-110-32(96441)
యే చైవ విద్యాం న తపో న దానం
న చాపి మూఢాః ప్రజనే యతంతే।
న చాపి గచ్ఛంతి సుఖాని భోగాం-
స్తేషామయంక చాపి పరశ్చ నాస్తి॥ 14-110-33(96442)
యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 14-110-34x(7987)
నారాయణ పురాణేశ లోకావాస నమోస్తు తే।
శ్రోతుమిచ్ఛామి కార్త్స్న్యేన ధర్మసారసముచ్చయం॥ 14-110-34(96443)
భగవానువాచ। 14-110-35x(7988)
ధర్మసారం మహాప్రాజ్ఞి మనునా ప్రోక్తమాదితః।
ప్రవక్ష్యామి మనుప్రోక్తం పౌరాణాం శ్రుతిసంహితం॥ 14-110-35(96444)
అగ్నిచిత్కపిలా సత్రీ రాజా భిక్షుర్మహోదధిః।
దృష్టమాత్రాత్పునత్యేతే తస్మాత్పశ్యేత తాన్సదా॥ 14-110-36(96445)
గౌరకస్యైవ దాతవ్యా న బహూనాం యుధిష్ఠిర।
సా గౌర్విక్రయమాపన్నా దహత్యాసప్తమం కులం॥ 14-110-37(96446)
బహూనాం న ప్రదాతవ్యా గౌర్వస్త్రం శయనం స్త్రియః।
తాదృగ్భూతం తు తద్దానం దాతారం నోపతిష్ఠతి॥ 14-110-38(96447)
ఆక్రంయ బ్రాహ్మణైర్భుక్తమనార్యాణాం చ వేశ్మని।
గోభిశ్చ పుణ్యం తత్తేషాం రాజసూయాద్విశిష్యతే॥ 14-110-39(96448)
మా దదాత్వితి యో బ్రూయాద్బ్రాహ్మణేషు చ గోషు చ।
తిర్యగ్యోనిశతం గత్వా చండాలేషూపజాయతే॥ 14-110-40(96449)
బ్రాహ్మణస్వం చ యద్దైవం దరిద్రస్యైవ యద్ధనం।
గురోశ్చాపి హృతం రాజన్స్వర్గస్థానపి పాతయేత్॥ 14-110-41(96450)
ధర్మం జిజ్ఞాసమానానాం ప్రమాణం పరమం శ్రుతిః।
ద్వితాయం ధర్మశాస్త్రాణి తృతీయం లోకసంగ్రహః॥ 14-110-42(96451)
ఆసముద్రాచ్చ యత్పూర్వాదాసముద్రాచ్చ పశ్చిమాత్।
హిమాద్రివింధ్యయోర్మధ్యమార్యావర్తం ప్రచక్షతే॥ 14-110-43(96452)
సరావతీదృషద్వత్యోర్దేవనద్యోర్యదంతరం।
తద్దేవనిర్మితం దేశం బ్రహ్మవర్తం ప్రచక్షతే॥ 14-110-44(96453)
యస్మిందేశే య ఆచారః పారంపర్యక్రమాగతః।
వర్ణానాం సాంతరాలానాం స సదాచార ఉచ్యతే॥ 14-110-45(96454)
కురుక్షేత్రం చ మత్స్యాశ్చ పాంచాలాః శూరసేనయః।
ఏతే బ్రహ్మర్షిదేశాస్తు బ్రహ్మావర్తాదనంతరాః॥ 14-110-46(96455)
ఏతద్దేశప్రసూతస్య సకాశాదగ్రజన్మనః।
స్వం చారిత్రం చ గృహ్ణీయుః పృథివ్యాం సర్వమానవాః॥ 14-110-47(96456)
హిమవద్వింధ్యయోర్మధ్యం యత్ప్రాగ్విశసనాదపి।
ప్రత్యగేవ ప్రయాగాత్తు మధ్యదేశః ప్రకీర్తితః॥ 14-110-48(96457)
కృష్ణసారస్తు చరతి మృగో యత్ర స్వభావతః।
స జ్ఞేయో యాజ్ఞికో దేశో ంలేచ్ఛదేశస్తతః పరం॥ 14-110-49(96458)
ఏతాన్విజ్ఞాయ దేశాంస్తు సంశ్రయేరంద్విజాతయః।
శూద్రస్తు యస్మిన్కస్మిన్వా నివసేద్వృత్తికర్శితః॥ 14-110-50(96459)
ఆచారః ప్రథమో ధర్మో హ్యహింసా సత్యమేవ చ।
దానం చైవ యథాశక్తి నియమాశ్చ యమైః సహ॥ 14-110-51(96460)
వైదికైః కర్మభిః పుణ్యైర్నిషేకాదిర్ద్విజన్మనాం।
కార్యః శరీరసంస్కారః పావనః ప్రేత్య చేహ చ॥ 14-110-52(96461)
గర్భహోమైర్జాతకర్మనామచౌలోపనాయనైః।
స్వాధ్యాయైస్తద్వ్రతైశ్చైవ వివాహస్నాతకవ్రతైః।
మహాయజ్ఞైశ్చ యజ్ఞైశ్చ బ్రాహ్మీయం క్రియతే తనుః॥ 14-110-53(96462)
ధర్మోర్థౌ యది న స్యాతాం శుశ్రుషా వాఽపి తద్విధా।
విద్యా తస్మిన్నవప్తవ్యా శుభం బీజమివోషరే॥ 14-110-54(96463)
లౌకికం వైదికం వాఽపి తథాఽఽధ్యాత్మికమేవ వా।
యస్మాజ్జ్ఞానమిదం ప్రాప్తం తం పూర్వమభివాదయేత్॥ 14-110-55(96464)
సవ్యేన సవ్యం సంగృహ్య దక్షిణేన తు దక్షిణం।
న కుర్యాదేకహస్తేన గురోః పాదాభివాదనం॥ 14-110-56(96465)
నిషేకాదీని కర్మాణి యః కరోతి యథావిధి।
అధ్యాపయతి చైవేనం స విప్రో గురురుచ్యతే॥ 14-110-57(96466)
కృత్వోపనయనం వేదాన్యోధ్యాపయతి నిత్యశః।
సకల్పాన్సరహస్యాంశ్చ స చోపాధ్యాయ ఉచ్యతే॥ 14-110-58(96467)
సాంగాంశ్చ వేదానధ్యాప్య శిక్షయిత్వా వ్రతాని చ।
వివృణోతి చ మంత్రార్థానాచార్యః సోభిధీయతే॥ 14-110-59(96468)
ఉపాధ్యాయాద్దశాచార్య ఆచార్యాణాం శతం పితా।
పితుః శతగుణం మాతా గౌరవేణాతిరిచ్యతే॥ 14-110-60(96469)
ఏతేషామపి సర్వేషాం గరీయాన్జ్ఞానదో గురుః।
గురోః పరతరం కించిన్న భూతం న భవిష్యతి॥ 14-110-61(96470)
తస్మాత్తేషాం వశే తిష్ఠిచ్ఛుశ్రూషాపరమో భవేత్।
అవమానాద్ధి తేషాం తు నరకం స్యాన్న సంశయః॥ 14-110-62(96471)
హీనాంగానతిరిక్తాంగాన్విద్యాహీనాన్వయోధికాన్।
రూపద్రవిణహీనాంశ్చ జాతిహీనాంస్చ నాక్షిపేత్॥ 14-110-63(96472)
శపతా యత్కృతం పుణ్యం శప్యమానం తు గచ్ఛతి।
శప్యమానస్య యత్పాపం శపంతమనుగచ్ఛతి॥ 14-110-64(96473)
నాస్తిక్యం వేదనిందాం చ దేవతానాం చ కుత్సనం।
ద్వేషం డంభం చ మానం చ క్రోధం తైక్ష్ణ్యం వివర్జయేత్॥ ॥ 14-110-65(96474)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే ఆశ్వమేధికపర్వణి వైష్ణవధర్మపర్వణి దశాధికశతతమోఽధ్యాయః॥ 110 ॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.